Walka z cyberprzestępczością na poziomie unijnym a prawa człowieka

Unia Europejska w ramach walki z cyberprzestępczością opracowuje nowe przepisy dotyczące użycia komputerów typu „zombi”. Planuje również utworzenie unijnego centrum ds. walki z cyberprzestępczością. Projekt nowej regulacji autorstwa Komisji Europejskiej służy m.in. harmonizacji kar za rozpowszechnianie  złośliwego oprogramowania w celu przepuszczania ataków na serwery należące do rządu bądź firmy prywatnych.

Powodem rozpoczęcia prac nad nowym prawem, a co za tym idzie nad nową strukturą instytucjonalną do walki z cyberprzestepczością (planowaną na rok 2013), były negatywne doświadczenia Estonii w walce z dużej skali cyberatakami. Ich efektem było zamkniecie na trzy miesiące (w 2007 r.) całej struktury bankowości on-line oraz e-administracji w tym kraju.

Nowe prawo oprócz tego, że tworzy narzędzia do walki z przestępczością w sieci, stara się jej również przeciwdziałać poprzez zobowiązanie państw członkowskich UE do zbierania danych dotyczących cyberataków.

Ten ostatni wymóg zawarty w proponowanej regulacji oraz fakt wyposażenia centrum ds. walki z cyberprzestepczością w uprawnienia do nadzoru w sieci wywołuje najwięcej kontrowersji. Im więcej informacji na temat obywateli zbierają organy zajmujące się egzekwowaniem prawa, tym częściej naruszane jest prawo do prywatności. To powód dla którego obrońcy praw człowieka są przeciwni takim rozwiązaniom.

Peter Hustinx (Europejski Inspektor Ochrony Danych Osobowych) jest zdania, że walka z cyberprzestępczością niekoniecznie musi oznaczać ciągły i systematyczny nadzór nad użytkownikami Internetu. Zwraca on uwagę na to, że zasady walki z przestępczością obowiązujące stróży prawa, którzy działają on-line oraz off-line (poza środowiskiem Internetu) powinny być identyczne. Muszą zatem szanować zasadę proporcjonalności oraz mieć charakter ukierunkowany (na zasadzie interwencji w sferę prywatności tylko w przypadku gdy jest to konieczne).

Trudno dziwić się tak sceptycznemu podejściu do powstawania nowych narzędzi nadzoru mając na uwadze kontrowersje wywołane dyrektywą o retencji danych (2006/24/WE). Projekt nowej regulacji ds. cyberprzestępczości znajduje się na szczęście we wczesnej fazie prac parlamentarnych, co pozwala mieć nadzieję, że prawodawca unijny zdąży pochylić się nad problemem poszanowania podstawowych praw i wolności w Internecie.

Opracowanie: Aleksandra Musielak

Więcej na ten temat:

EUobserver: EU struggling to fight cyber crime